Ultradźwięki w fizjoterapii w Żorach, działanie, wskazania, skuteczność i przeciwwskazania

Ultradźwięki są jedną z metod fizykoterapii wykorzystujących fale mechaniczne o częstotliwości wyższej niż zakres słyszalny dla człowieka.

W fizjoterapii stosuje się je między innymi jako uzupełnienie postępowania w wybranych dolegliwościach układu mięśniowo-szkieletowego. W zależności od zastosowanych parametrów oddziaływanie ultradźwięków może wiązać się z efektami termicznymi i mechanicznymi w tkankach.

Urządzeniem wykorzystywanym do tego rodzaju terapii może być między innymi ASTAR PhysioGo.Lite SONO.

Jest to aktywny, nieinwazyjny wyrób medyczny przeznaczony do:

• klasycznej terapii ultradźwiękowej,
• terapii pulsacyjnej,
• terapii LIPUS,
• fonoforezy,
• wybranych form terapii skojarzonej.

Samo posiadanie przez urządzenie określonego programu lub wskazania w instrukcji nie oznacza jednak, że skuteczność ultradźwięków została jednakowo dobrze potwierdzona dla wszystkich problemów.

W przypadku części dolegliwości dostępne badania wskazują na możliwość krótkotrwałego zmniejszenia bólu lub poprawy wybranych parametrów.

W innych przypadkach wyniki są niejednoznaczne, a niektóre współczesne wytyczne kliniczne wprost nie zalecają rutynowego stosowania ultradźwięków.

Dlatego terapia ultradźwiękowa powinna być traktowana przede wszystkim jako potencjalny element szerszego planu fizjoterapii, a nie jako uniwersalna metoda „regenerowania tkanek” czy leczenia każdej dolegliwości bólowej.

W ReLimf w Żorach ultradźwięki są traktowane jako technologia uzupełniająca pracę fizjoterapeutyczną. Zgodnie ze standardem pracy gabinetu urządzenie nie zastępuje badania ani terapii manualnej i jest włączane tylko wtedy, gdy pasuje do wskazań, etapu gojenia oraz celu konkretnej wizyty.

Ma to szczególne znaczenie po zabiegach operacyjnych. W takiej sytuacji przed wyborem ultradźwięków ocenia się między innymi stan rany, obrzęk, napięcie tkanek, czucie, obecność implantów oraz zalecenia operatora.

Sprawdź fizjoterapię po chirurgii plastycznej i estetycznej w ReLimf

Najważniejsze informacje w skrócie

Ultradźwięki terapeutyczne wykorzystują energię mechaniczną fali akustycznej.

Nie są tym samym co badanie USG.

W fizjoterapii stosuje się najczęściej częstotliwości około 1 i 3 MHz oraz różne poziomy intensywności i tryby pracy.

Urządzenie PhysioGo.Lite SONO umożliwia pracę między innymi:

• z częstotliwością 1 MHz,
• z częstotliwością 3 MHz,
• w trybie ciągłym,
• w trybie impulsowym,
• w trybie LIPUS,
• podczas fonoforezy.

Aktualna instrukcja producenta wymienia szeroki zakres możliwych zastosowań.

Należą do nich między innymi wybrane:

• dolegliwości bólowe,
• problemy mięśni i ścięgien,
• przykurcze tkanki łącznej,
• wybrane neuropatie,
• problemy związane z gojeniem tkanek,
• zastosowania LIPUS dotyczące kości.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie te zastosowania mają równie mocne poparcie w niezależnych badaniach.

Przykładowo:

• NICE nie zaleca ultradźwięków w leczeniu bólu dolnego odcinka kręgosłupa z rwą kulszową lub bez niej,
• NICE nie zaleca ultradźwięków jako leczenia choroby zwyrodnieniowej,
• dowody dotyczące stożka rotatorów są słabe,
• w zespole cieśni nadgarstka dowody są niskiej jakości,
• w bólu mięśniowo-powięziowym pojawiają się bardziej obiecujące wyniki, ale nadal istnieje znaczna niejednorodność badań,
• zastosowanie LIPUS w przyspieszaniu zrostu świeżych złamań jest znacznie bardziej kontrowersyjne, niż może sugerować sama instrukcja urządzenia.

Najbardziej prawidłowe jest więc przedstawianie ultradźwięków jako:

metody fizykoterapeutycznej, która w odpowiednio dobranych przypadkach może stanowić uzupełnienie szerszego procesu rehabilitacji.

Czym są ultradźwięki terapeutyczne?

Ultradźwięki to fale mechaniczne o częstotliwości znajdującej się powyżej zakresu słyszalnego dla człowieka.

W przeciwieństwie do światła czy promieniowania rentgenowskiego nie są promieniowaniem elektromagnetycznym.

Do przemieszczania się potrzebują ośrodka materialnego.

W fizjoterapii energia ultradźwiękowa jest przekazywana do organizmu przez głowicę przykładną do skóry.

Pomiędzy skórą a głowicą stosuje się odpowiedni środek sprzęgający, najczęściej żel.

Jest on potrzebny, ponieważ obecność powietrza pomiędzy głowicą a skórą znacząco utrudnia przekazywanie energii ultradźwiękowej do tkanek.

Czy ultradźwięki terapeutyczne są tym samym co USG?

Nie.

Obie technologie wykorzystują fale ultradźwiękowe, ale ich cel jest zupełnie inny.

Ultrasonografia diagnostyczna, USG

W USG fala jest wysyłana do tkanek, a urządzenie analizuje jej odbicia.

Na tej podstawie tworzony jest obraz struktur znajdujących się wewnątrz organizmu.

Celem jest diagnostyka.

Ultradźwięki terapeutyczne

Tutaj głównym celem jest przekazanie określonej dawki energii do tkanek.

Nie tworzy się obrazu diagnostycznego.

Parametry dobierane są w taki sposób, aby uzyskać określone oddziaływanie fizyczne i biologiczne.

Nie należy więc utożsamiać bezpieczeństwa diagnostycznego USG z dowolnym zastosowaniem ultradźwięków terapeutycznych.

Są to różne zastosowania tej samej kategorii fal.

Jak ultradźwięki oddziałują na tkanki?

W literaturze opisuje się dwa główne rodzaje oddziaływania:

• termiczne,
• nietermiczne lub mechaniczne.

Podział jest pewnym uproszczeniem.

W rzeczywistych warunkach oba rodzaje zjawisk mogą współistnieć, a ich proporcje zależą między innymi od:

• częstotliwości,
• intensywności,
• sposobu impulsowania,
• czasu terapii,
• wielkości leczonego obszaru,
• ruchu głowicy,
• właściwości tkanki.

Nie można więc powiedzieć, że dany program powoduje wyłącznie jeden efekt biologiczny.

Efekt termiczny ultradźwięków

Część energii fali ultradźwiękowej może być pochłaniana i przekształcana w ciepło.

Efekt termiczny jest najbardziej związany z pracą ciągłą i odpowiednio wysoką dawką energii.

Wzrost temperatury tkanek może wpływać między innymi na ich właściwości mechaniczne.

W klasycznej fizykoterapii efekt ten wykorzystywano między innymi w pracy z tkankami, których rozciągliwość miała zostać czasowo zwiększona przed:

• mobilizacją,
• rozciąganiem,
• ćwiczeniami.

Nie oznacza to jednak, że ultradźwięki „rozpuszczają” przykurcz albo trwale wydłużają tkankę.

Jeżeli celem rehabilitacji jest poprawa zakresu ruchu, aktywna terapia ruchowa i odpowiednio dobrana praca mechaniczna pozostają bardzo istotne.

Efekty nietermiczne i mechaniczne

W trybach ograniczających średnie dostarczanie energii większą uwagę zwraca się na efekty mechaniczne.

W badaniach eksperymentalnych opisuje się między innymi:

• zmiany przepuszczalności błon komórkowych,
• oddziaływanie mechaniczne na komórki,
• wpływ na sygnalizację komórkową,
• zmiany związane z procesami naprawczymi.

Istnienie mechanizmu biologicznego nie jest jednak tym samym co wykazanie istotnej korzyści dla pacjenta.

Jest to bardzo ważne rozróżnienie.

Możliwe jest wykazanie, że ultradźwięki zmieniają określony proces biologiczny w komórkach, a jednocześnie nie stwierdzić istotnej różnicy w bólu, funkcji czy czasie powrotu do aktywności w badaniu klinicznym.

Dlatego w artykule większą wagę przykładamy do wyników badań prowadzonych na pacjentach niż do samego teoretycznego mechanizmu działania.

Tryb ciągły i impulsowy, jaka jest różnica?

W trybie ciągłym fala jest emitowana nieprzerwanie.

W trybie impulsowym okres emisji przeplata się z przerwami.

Dzięki temu zmienia się między innymi średnia ilość energii dostarczanej do tkanek.

Tryb ciągły sprzyja silniejszemu efektowi termicznemu.

Tryb impulsowy pozwala ograniczyć wzrost temperatury.

Nie oznacza to jednak prostej reguły:

„tryb ciągły = schorzenia przewlekłe, tryb impulsowy = ostre urazy”.

Takie schematy można spotkać w materiałach edukacyjnych, jednak dobór parametrów powinien wynikać z:

• rozpoznania,
• celu terapii,
• stanu pacjenta,
• dostępnych dowodów,
• instrukcji urządzenia,
• doświadczenia osoby prowadzącej zabieg.

Częstotliwość 1 MHz i 3 MHz

PhysioGo.Lite SONO może pracować z częstotliwością 1 MHz oraz 3 MHz.

Ma to znaczenie dla sposobu pochłaniania energii przez tkanki.

Ogólnie wyższa częstotliwość 3 MHz jest pochłaniana szybciej i działa bardziej powierzchownie.

Częstotliwość 1 MHz pozwala na oddziaływanie energii w tkankach położonych względnie głębiej.

Nie należy jednak przypisywać tym częstotliwościom jednej sztywnej głębokości działania, np.:

„1 MHz działa dokładnie na 5 cm”.

Rzeczywista absorpcja zależy od rodzaju tkanek, ich układu, zastosowanej intensywności oraz sposobu prowadzenia zabiegu.

Co oznacza LIPUS?

LIPUS to skrót od:

Low-Intensity Pulsed Ultrasound, czyli ultradźwięków impulsowych o niskiej intensywności.

Jest to szczególny sposób aplikacji ultradźwięków.

W urządzeniu PhysioGo.Lite SONO tryb LIPUS wykorzystuje częstotliwość akustyczną 1 MHz.

Według aktualnej instrukcji urządzenia dla standardowych głowic przewidziane są w LIPUS:

• gęstość mocy 0,1 do 0,5 W/cm²,
• częstotliwość impulsowania 1 kHz,
• współczynnik wypełnienia 20%.

Producent przewiduje wykorzystanie LIPUS między innymi w terapii związanej z gojeniem tkanek i kości.

Nie należy jednak automatycznie wnioskować, że LIPUS skraca gojenie każdego złamania.

Niezależne wytyczne dotyczące tego zastosowania są dużo bardziej ostrożne.

Do czego urządzenie PhysioGo.Lite SONO jest przeznaczone według producenta?

Aktualna instrukcja użytkowania z 28 lutego 2025 roku wymienia w przypadku klasycznej terapii ultradźwiękowej między innymi:

• zastosowanie przeciwbólowe,
• wybrane przewlekłe stany zapalne,
• przykurcze tkanki łącznej,
• pracę z mięśniami, ścięgnami i więzadłami,
• wybrane problemy związane z gojeniem,
• naciągnięcia i naderwania mięśni,
• naciągnięcia i problemy ścięgien,
• niektóre neuropatie,
• fonoforezę.

Wśród przykładów producent wymienia również:

• chorobę zwyrodnieniową stawów,
• rwę kulszową i udową,
• zespół bolesnego barku,
• mialgię,
• łokieć tenisisty,
• łokieć golfisty,
• neuropatię uciskową nerwu pośrodkowego.

Dla LIPUS instrukcja wymienia między innymi:

• wybrane złamania,
• opóźniony zrost kostny,
• złamania przeciążeniowe.

Lista ta opisuje przeznaczenie wyrobu.

Nie stanowi sama w sobie niezależnego przeglądu skuteczności.

Dlaczego wskazanie producenta nie zawsze oznacza mocne dowody naukowe?

To jedna z najważniejszych rzeczy przy ocenie urządzeń fizykoterapeutycznych.

Producent może określić przeznaczenie swojego wyrobu zgodnie z dokumentacją regulacyjną.

Niezależne organizacje tworzące wytyczne kliniczne zadają jednak inne pytanie:

czy wykonanie tej terapii daje pacjentowi istotną klinicznie korzyść w porównaniu z placebo, brakiem terapii albo innym leczeniem?

Dlatego możliwa jest sytuacja, w której określona choroba znajduje się w instrukcji urządzenia, ale współczesne wytyczne nie zalecają rutynowego wykorzystania tej metody.

Tak jest między innymi w przypadku:

• części zastosowań przy chorobie zwyrodnieniowej,
• bólu dolnego odcinka kręgosłupa,
• LIPUS przy świeżych złamaniach.

Właśnie z tego powodu w tym artykule oddzielamy instrukcję urządzenia od niezależnych dowodów klinicznych.

Zespół bólu mięśniowo-powięziowego

Nowsze dane dotyczące zespołu bólu mięśniowo-powięziowego są stosunkowo interesujące.

Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2024 roku objęły 16 randomizowanych badań i ponad 1000 uczestników.

W porównaniu z terapią pozorowaną lub brakiem terapii ultradźwięki o niskiej intensywności wiązały się ze zmniejszeniem bólu oraz poprawą progu bólu uciskowego.

Jednocześnie autorzy zwrócili uwagę na bardzo dużą niejednorodność wyników.

Badania znacznie różniły się pod względem:

• częstotliwości,
• intensywności,
• czasu terapii,
• liczby zabiegów,
• stosowanych terapii dodatkowych.

Nie wykazano również równie przekonujących korzyści funkcjonalnych.

Dlatego można powiedzieć:

ultradźwięki mogą u części pacjentów z zespołem bólu mięśniowo-powięziowego zmniejszać ból i mogą być stosowane jako metoda uzupełniająca.

Nie należy natomiast pisać:

„ultradźwięki usuwają punkty spustowe”.

Choroba zwyrodnieniowa kolana

Tutaj literatura jest pozornie sprzeczna.

Przegląd Cochrane dotyczący choroby zwyrodnieniowej kolana wskazywał możliwość pewnej poprawy bólu, ale jednocześnie podkreślał niską jakość dowodów i niepewność co do rzeczywistej wielkości efektu.

Nowsze metaanalizy również znajdowały korzystne wyniki dla części parametrów bólowych.

Mimo tego NICE w aktualnych wytycznych dotyczących choroby zwyrodnieniowej zaleca:

nie oferować terapii ultradźwiękowej w leczeniu choroby zwyrodnieniowej, ponieważ dowody potwierdzające korzyść są niewystarczające.

Nie jest to sprzeczność w prostym znaczeniu.

Metaanaliza może wykazać różnicę statystyczną, natomiast organizacja przygotowująca wytyczne ocenia dodatkowo:

• jakość badań,
• wielkość korzyści,
• kliniczne znaczenie efektu,
• ryzyko błędu,
• alternatywne metody leczenia.

Dlatego na stronie placówki nie pisałbym:

„ultradźwięki skutecznie leczą zwyrodnienie kolana”.

Bardziej uczciwe byłoby:

„Badania dotyczące wpływu ultradźwięków na ból w chorobie zwyrodnieniowej kolana dają mieszane wyniki. Niektóre metaanalizy wykazują poprawę, jednak NICE nie zaleca obecnie rutynowego stosowania terapii ultradźwiękowej w leczeniu choroby zwyrodnieniowej ze względu na niewystarczające dowody korzyści.”

Ból kręgosłupa i rwa kulszowa

Aktualna instrukcja PhysioGo.Lite SONO wymienia między przykładami zastosowań przeciwbólowych chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa oraz rwę kulszową.

Jednocześnie wytyczne NICE dotyczące bólu dolnego odcinka kręgosłupa i rwy kulszowej mówią wprost:

nie należy oferować ultradźwięków do leczenia bólu krzyża z rwą kulszową lub bez niej.

W praktyce oznacza to, że samego faktu obecności rwy kulszowej w instrukcji urządzenia nie należy wykorzystywać jako podstawy do reklamowania ultradźwięków jako skutecznego leczenia tej dolegliwości.

Współczesne postępowanie w nieswoistym bólu kręgosłupa koncentruje się przede wszystkim na:

• utrzymaniu aktywności,
• edukacji,
• odpowiednio dobranym ruchu,
• ćwiczeniach,
• indywidualnej rehabilitacji,
• ocenie przyczyn wymagających dalszej diagnostyki.

Ból barku i stożek rotatorów

Ultradźwięki były bardzo często stosowane w problemach barku.

Dostępne dowody nie potwierdzają jednak wyraźnej skuteczności w większości przypadków tendinopatii stożka rotatorów.

Przegląd systematyczny i metaanaliza dotyczące tendinopatii stożka rotatorów obejmujące 11 randomizowanych badań wykazały, że ultradźwięki nie dawały większych korzyści niż placebo lub samo zalecenie postępowania w zakresie:

• bólu,
• poprawy funkcji.

Dodanie ultradźwięków do ćwiczeń nie było również wyraźnie skuteczniejsze niż same ćwiczenia.

Nowsza metaanaliza dotycząca problemów mięśniowo-szkieletowych również nie wykazała przekonującego efektu w podgrupie barku.

Dlatego ultradźwięki nie powinny być przedstawiane jako podstawowe leczenie bólu barku.

Łokieć tenisisty

Producent wymienia problemy ścięgien, w tym łokieć tenisisty, jako obszar wykorzystania urządzenia.

Istnieją starsze badania wykazujące przewagę ultradźwięków nad placebo u części pacjentów.

Nowsze porównania nie pozwalają jednak uznać ultradźwięków za jednoznacznie najlepszą metodę.

Metaanaliza z 2025 roku porównująca ultradźwięki z falą uderzeniową w zapaleniu bocznego nadkłykcia wykazała większą redukcję bólu po terapii falą uderzeniową, natomiast różnice funkcjonalne były mniej jednoznaczne.

Dlatego w przypadku „łokcia tenisisty” ultradźwięki mogą być rozpatrywane jako element postępowania, ale nie powinny zastępować całego programu rehabilitacji.

W problemach ścięgnistych bardzo ważne pozostaje odpowiednie stopniowanie obciążenia.

Zwapnienia ścięgien

Instrukcja urządzenia wymienia również zwapnienia mięśni i ścięgien.

Nie powinno się jednak tłumaczyć pacjentowi, że ultradźwięki:

„rozbijają zwapnienia”

albo

„rozpuszczają wapń”.

Klasyczne ultradźwięki fizjoterapeutyczne nie są tym samym co fala uderzeniowa i nie działają poprzez mechaniczne kruszenie zwapnienia.

Jeżeli pacjent ma zwapnienie ścięgna, sposób leczenia zależy między innymi od:

• lokalizacji,
• wielkości,
• rodzaju zmiany,
• nasilenia objawów,
• funkcji kończyny.

W części przypadków konieczna może być diagnostyka obrazowa i inne postępowanie.

Zespół cieśni nadgarstka

Producent dopuszcza zastosowanie ultradźwięków przy neuropatii uciskowej nerwu pośrodkowego, wskazując przy tym na stosowanie dawki nietermicznej.

Jak wygląda niezależna ocena dowodów?

Przegląd Cochrane objął 11 randomizowanych badań dotyczących zespołu cieśni nadgarstka.

Autorzy stwierdzili, że dostępne dane są niskiej jakości.

Nie ma wystarczających dowodów, aby wykazać, że ultradźwięki dają większą korzyść niż inne nieoperacyjne metody leczenia.

Nie oznacza to, że u żadnego pacjenta poprawa nie wystąpi.

Oznacza natomiast, że terapia nie powinna być przedstawiana jako pewna i skuteczna metoda leczenia ucisku nerwu pośrodkowego.

W przypadku narastających zaburzeń czucia, osłabienia mięśni ręki lub przewlekłych dolegliwości konieczna może być dalsza diagnostyka.

Ultradźwięki po urazach mięśni i ścięgien

Ultradźwięki są często kojarzone z:

• naciągnięciami,
• naderwaniami,
• przeciążeniami,
• urazami sportowymi.

Badania laboratoryjne dostarczają biologicznego uzasadnienia dla możliwego wpływu ultradźwięków na procesy naprawcze.

Znacznie trudniejsza jest odpowiedź na pytanie, czy przełoży się to na istotnie szybszy powrót pacjenta do zdrowia.

Przeglądy kliniczne dotyczące urazów tkanek miękkich od wielu lat pokazują wyniki mieszane.

Dlatego nie należy obiecywać:

„ultradźwięki przyspieszają gojenie każdego naderwanego mięśnia”.

Najważniejsze elementy rehabilitacji po urazie pozostają zależne od jego rodzaju i mogą obejmować:

• odpowiednią ochronę tkanek,
• stopniowy powrót do ruchu,
• progresję obciążenia,
• ćwiczenia siłowe,
• trening funkcjonalny.

Ultradźwięki mogą być ewentualnym uzupełnieniem tego procesu.

Ultradźwięki po operacji

Urządzenia do fizykoterapii bywają wykorzystywane w rehabilitacji pooperacyjnej.

Nie oznacza to, że ultradźwięki można automatycznie zastosować po każdym zabiegu.

Znaczenie mają:

• rodzaj wykonanej operacji,
• miejsce zabiegu,
• etap gojenia,
• obecność implantów,
• rodzaj endoprotezy,
• stan rany,
• czucie,
• ukrwienie,
• aktualny stan zapalny,
• zalecenia operatora.

W szczególności nie należy bez odpowiedniej kwalifikacji wykonywać zabiegu bezpośrednio nad świeżą raną pooperacyjną.

Po zabiegach ortopedycznych należy również wiedzieć, czy i jakie elementy zostały wszczepione.

W ReLimf w Żorach zastosowanie ultradźwięków po operacji jest rozważane dopiero po kwalifikacji i ocenie etapu gojenia. Sam fakt, że pacjent jest po zabiegu, nie jest wystarczającym wskazaniem do wykonania ultradźwięków. Jeżeli objawy sugerują powikłanie, pierwszeństwo ma kontakt z lekarzem prowadzącym.

Sprawdź fizjoterapię po chirurgii plastycznej i estetycznej w ReLimf

Ultradźwięki a blizna

Jednym z często powtarzanych twierdzeń dotyczących ultradźwięków jest „rozbijanie blizny”.

Jest ono zbyt uproszczone.

Aktualna instrukcja PhysioGo.Lite SONO wymienia między przewidywanymi efektami między innymi wpływ na jakość tkanki bliznowatej i rozciągliwość tkanki łącznej.

Nie oznacza to jednak, że klinicznie udowodniono możliwość „usunięcia” dojrzałej blizny ultradźwiękami.

Blizna jest naturalnym efektem gojenia.

W przypadku problematycznych blizn znaczenie mogą mieć:

• czas od operacji,
• ruchomość blizny,
• stan skóry,
• zrosty,
• ból,
• zaburzenia czucia,
• ograniczenie ruchu.

Jeżeli ultradźwięki są stosowane w pracy z blizną, powinny stanowić element szerszego planu terapeutycznego.

Nie należy obiecywać, że zabieg „usuwa zrosty” czy likwiduje bliznę.

W przypadku blizn w ReLimf punktem wyjścia jest ocena jej wieku, ruchomości, czucia, bolesności i wpływu na funkcję. Ultradźwięki mogą być rozważane jedynie jako jeden z możliwych elementów planu i nie zastępują indywidualnie dobranej terapii blizny.

Sprawdź terapię blizn po operacjach i urazach w ReLimf

Rany i odleżyny

Aktualna instrukcja urządzenia zawiera zastosowania związane z gojeniem ran i owrzodzeń.

Tutaj także trzeba zachować dużą ostrożność.

Przegląd Cochrane dotyczący ultradźwięków w leczeniu odleżyn nie wykazał przekonujących dowodów na korzyść terapii.

Liczba badań była niewielka, dlatego autorzy nie mogli również całkowicie wykluczyć korzystnego lub niekorzystnego efektu.

Nie należy więc reklamować ultradźwięków jako potwierdzonego sposobu leczenia odleżyn.

Leczenie rany wymaga przede wszystkim prawidłowej oceny jej:

• rodzaju,
• głębokości,
• zakażenia,
• ukrwienia,
• przyczyny.

W przypadku odleżyn kluczowe jest również odciążenie miejsca i prawidłowe leczenie samej rany.

LIPUS i gojenie kości

LIPUS jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych zastosowań urządzeń ultradźwiękowych.

Instrukcja PhysioGo.Lite SONO wymienia między zastosowaniami LIPUS:

• złamania,
• opóźniony zrost,
• złamania przeciążeniowe.

Przez wiele lat LIPUS był promowany jako sposób przyspieszania zrostu kości.

Duże, późniejsze badania i przeglądy znacząco osłabiły jednak pewność dotyczącą tego efektu.

Czy LIPUS przyspiesza gojenie świeżego złamania?

W przypadku świeżych złamań o małym ryzyku braku zrostu stanowisko NICE jest jednoznaczne.

NICE stwierdza, że procedura nie powinna być stosowana, ponieważ dostępne dowody wskazują, że nie poprawia gojenia takich złamań.

Dodatkowo wytyczne kliniczne opublikowane w BMJ po analizie badań LIPUS wydały silne zalecenie przeciwko stosowaniu tej terapii przy złamaniach i osteotomii.

Dlatego na stronie nie powinno znaleźć się ogólne hasło:

„LIPUS przyspiesza zrost złamań”.

Byłoby ono zbyt szerokie.

Świeże złamania z wysokim ryzykiem braku zrostu

NICE traktuje tę grupę inaczej.

W przypadku świeżych złamań z wysokim ryzykiem braku zrostu nie wskazano poważnych problemów bezpieczeństwa, ale dostępne dowody skuteczności są bardzo ograniczone pod względem ilości i jakości.

NICE zaleca więc stosowanie tej procedury jedynie w ramach badań.

Nie powinno się zatem przedstawiać LIPUS jako standardowej, udowodnionej metody gwarantującej szybszy zrost także w tej grupie.

Opóźniony zrost i brak zrostu kości

W przypadku opóźnionego zrostu i braku zrostu stanowisko NICE jest nieco inne.

Nie stwierdzono poważnych obaw dotyczących bezpieczeństwa.

Jednocześnie jakość dowodów dotyczących skuteczności uznano za niewystarczającą.

NICE zaleca, aby procedurę stosować wyłącznie przy szczególnych zasadach:

• nadzoru klinicznego,
• świadomej zgody,
• kontroli rezultatów,
• audytu lub badań.

Pacjent powinien być wyraźnie poinformowany o niepewności dotyczącej skuteczności.

Szczególnie ważne jest, aby nie przenosić automatycznie danych dotyczących jednego, specjalistycznego systemu do stymulacji zrostu kości na każdy aparat wyposażony w funkcję LIPUS.

PhysioGo.Lite SONO nie powinien być utożsamiany z urządzeniami, dla których wydano odrębne, produktowe rekomendacje.

Czym jest fonoforeza?

PhysioGo.Lite SONO jest również przeznaczony do fonoforezy.

Fonoforeza polega na wykorzystaniu ultradźwięków w połączeniu z lekiem stosowanym miejscowo, aby potencjalnie wpływać na jego przenikanie przez skórę.

Nie jest to jednak „zwykły żel do ultradźwięków z lekiem”.

Znaczenie mają:

• substancja czynna,
• jej stężenie,
• podłoże preparatu,
• właściwości skóry,
• parametry ultradźwięków,
• wskazania i przeciwwskazania do konkretnego leku.

Metaanalizy dotyczące fonoforezy z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi w chorobie zwyrodnieniowej kolana sugerowały możliwość poprawy części parametrów, jednak wyniki dotyczące bólu nie były we wszystkich analizach jednoznaczne.

Fonoforeza nie może być więc traktowana jak metoda automatycznie zwiększająca skuteczność każdego preparatu nakładanego na skórę.

Jeżeli wykorzystywany jest lek, należy dodatkowo uwzględnić jego własne przeciwwskazania i bezpieczeństwo.

Jak wygląda zabieg ultradźwiękami?

Przed rozpoczęciem terapii należy ustalić:

• jaki problem ma być leczony,
• gdzie dokładnie znajduje się obszar terapii,
• czy istnieją przeciwwskazania,
• jaki tryb i parametry mają uzasadnienie.

W klasycznym zabiegu na skórę nanoszony jest żel.

Następnie terapeuta przykłada głowicę do leczonego miejsca.

W terapii dynamicznej głowica jest systematycznie przesuwana po powierzchni skóry.

Nie powinna być pozostawiana nieruchomo przy parametrach, które mogłyby powodować miejscowe nagromadzenie energii.

PhysioGo.Lite SONO może również współpracować z głowicą SnG przeznaczoną między innymi do pracy stacjonarnej według zasad określonych przez producenta.

W ReLimf w Żorach wybór ultradźwięków poprzedza kwalifikacja. Urządzenie jest traktowane jako sprzęt uzupełniający, dlatego decyzja o jego zastosowaniu wynika z problemu pacjenta i planu fizjoterapii, a nie wyłącznie z obecności konkretnego programu w aparacie.

Jak dobierane są parametry?

W terapii ultradźwiękowej można zmieniać między innymi:

• częstotliwość,
• gęstość mocy,
• tryb ciągły lub impulsowy,
• współczynnik wypełnienia,
• częstotliwość impulsów,
• czas terapii,
• rodzaj głowicy.

Nie istnieje jeden program właściwy dla wszystkich dolegliwości.

Co więcej, aktualna instrukcja PhysioGo.Lite SONO sama zaznacza, że parametry gotowych programów są wartościami opartymi na dostępnych danych i powinny być traktowane jako wskazówki.

Odpowiedzialność za zastosowanie programu ponosi użytkownik urządzenia.

Dlatego samo wybranie z menu nazwy choroby nie zastępuje prawidłowej kwalifikacji pacjenta.

Jak długo trwa zabieg?

PhysioGo.Lite SONO technicznie pozwala ustawić czas w zakresie od:

30 sekund do 30 minut.

Nie oznacza to, że każdy zabieg powinien trwać 30 minut.

Czas zależy od:

• wielkości obszaru,
• typu głowicy,
• intensywności,
• trybu,
• rozpoznania,
• celu klinicznego.

W badaniach naukowych stosowano bardzo różne protokoły.

Jest to zresztą jeden z powodów, dla których trudno porównywać wyniki poszczególnych badań.

Czy zabieg powinien być odczuwalny?

Ultradźwięków nie słychać.

Przy niektórych parametrach pacjent może odczuwać delikatne ciepło.

Przy terapii nietermicznej możliwe jest, że pacjent praktycznie nie odczuje działania urządzenia.

Brak intensywnego odczucia nie oznacza automatycznie, że urządzenie „nie działa”.

Jednocześnie zabieg nie powinien powodować:

• silnego bólu,
• pieczenia,
• ostrego miejscowego przegrzewania,
• nietypowego dyskomfortu.

Pojawienie się takich objawów wymaga oceny ustawień i sposobu wykonywania zabiegu.

Jakich efektów można realistycznie oczekiwać?

W zależności od dolegliwości i parametrów możliwa jest między innymi:

• krótkotrwała redukcja bólu,
• zmiana tolerancji ucisku,
• czasowa zmiana właściwości mechanicznych tkanek,
• wsparcie określonych elementów rehabilitacji.

W części problemów mięśniowo-powięziowych nowsze badania wskazują na działanie przeciwbólowe.

W części badań dotyczących kolana obserwowano korzystny wpływ na ból.

Dla wielu innych wskazań wyniki są jednak słabe, niespójne lub niewystarczające.

Dlatego najbardziej odpowiednie jest stwierdzenie:

„ultradźwięki mogą być stosowane jako metoda uzupełniająca w wybranych przypadkach, jeżeli wynik kwalifikacji wskazuje, że mają uzasadnienie”.

Nie:

„ultradźwięki regenerują wszystkie tkanki”.

Czego ultradźwięki nie robią?

Nie ma podstaw do przedstawiania terapii jako metody:

• odbudowującej zużytą chrząstkę,
• cofającej chorobę zwyrodnieniową,
• usuwającej przepuklinę dysku,
• „nastawiającej” kręgosłup,
• rozpuszczającej zwapnienia,
• gwarantującej zrost kości,
• usuwającej blizny,
• usuwającej zrosty,
• regenerującej każdy uszkodzony nerw,
• przyspieszającej gojenie każdego urazu,
• leczącej wszystkie stany zapalne.

Takie deklaracje wykraczają poza to, co można obecnie odpowiedzialnie wywnioskować z badań.

Przeciwwskazania do terapii ultradźwiękami

Aktualna instrukcja PhysioGo.Lite SONO zawiera rozbudowaną listę przeciwwskazań i środków ostrożności.

Producent wymienia między innymi:

• nowotwory i stany po ich operacyjnym usunięciu,
• obszary poddawane niedawno radioterapii,
• ciążę w przypadku okolicy brzucha i dolnego odcinka kręgosłupa,
• aktywną gruźlicę,
• skazy krwotoczne,
• niewydolność krążenia,
• zaburzenia rytmu serca,
• ciężki stan ogólny,
• zapalenie septyczne,
• niezakończony wzrost kości w obszarze chrząstki wzrostowej,
• nerwobóle niewyjaśnionego pochodzenia,
• ostre procesy zapalne i stany gorączkowe,
• zakrzepowe zapalenie żył,
• żylaki,
• wszczepione urządzenia elektroniczne,
• zaburzenia krążenia obwodowego,
• zaburzenia czucia,
• określone neuropatie,
• schorzenia skóry i rany,
• uszkodzenia nerwów obwodowych.

Producent zaleca również ostrożność przy implantach i endoprotezach.

Ta lista odnosi się do konkretnego urządzenia i jego instrukcji użytkowania.

Nie powinna być dowolnie skracana przy kwalifikacji pacjenta.

Nowotwór a ultradźwięki

Aktualna instrukcja PhysioGo.Lite SONO wymienia nowotwory oraz stan po ich operacyjnym usunięciu wśród przeciwwskazań.

Jest to szerokie sformułowanie.

Dlatego pacjent po leczeniu onkologicznym nie powinien być kwalifikowany wyłącznie na podstawie ogólnego stwierdzenia, że:

„nowotwór był dawno, więc można”.

Znaczenie mają między innymi:

• rozpoznanie,
• lokalizacja nowotworu,
• leczenie,
• czas od zakończenia terapii,
• radioterapia,
• stan aktualny,
• miejsce planowanego zabiegu.

Należy stosować zasady wynikające z instrukcji konkretnego wyrobu i, gdy sytuacja tego wymaga, decyzji lekarza prowadzącego.

Implanty i endoprotezy

W przypadku implantów sytuacja nie sprowadza się do prostego:

„metal = zakaz”.

Aktualna instrukcja PhysioGo.Lite SONO zaleca zachowanie środków ostrożności w przypadku:

• implantów metalowych,
• implantów z tworzyw sztucznych,
• implantów cementowanych.

Znaczenie mają:

• rodzaj implantu,
• materiał,
• dokładna lokalizacja,
• wybrany tryb,
• możliwość powstania efektu termicznego.

Dlatego przed zabiegiem należy poinformować terapeutę o wszelkich implantach i przebytych operacjach.

Zakrzepica, zapalenie żył i żylaki

Instrukcja producenta wymienia zakrzepowe zapalenie żył oraz żylaki wśród przeciwwskazań.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• nagły jednostronny obrzęk,
• ból łydki,
• zaczerwienienie,
• ocieplenie,
• niewyjaśnioną duszność.

Takie objawy nie są wskazaniem do eksperymentowania z fizykoterapią.

Mogą wymagać pilnej diagnostyki medycznej.

W jakich miejscach nie powinno się stosować ultradźwięków?

Aktualna instrukcja PhysioGo.Lite SONO określa również ograniczenia lokalizacyjne.

Według producenta ultradźwięków nie powinno się stosować powyżej trzeciego kręgu szyjnego.

Należy unikać aplikacji między innymi w okolicy:

• mózgu,
• oczu,
• zatok twarzowych,
• serca,
• klatki piersiowej,
• gonad,
• tarczycy,
• węzłów chłonnych, szczególnie szyjnych,
• narządów miąższowych.

Producent zaleca również unikanie aplikacji nad strukturami kostnymi i nerwami położonymi bezpośrednio pod powierzchnią skóry.

Czy ultradźwięki są bezpieczne?

Przy odpowiednich parametrach i prawidłowej kwalifikacji terapia ma wieloletnią historię stosowania.

Nie oznacza to jednak, że energia ultradźwiękowa jest biologicznie obojętna.

W zależności od dawki może powodować efekty:

• termiczne,
• mechaniczne.

Literatura dotycząca bezpieczeństwa ultradźwięków terapeutycznych wskazuje, że niewłaściwie dobrana ekspozycja może prowadzić między innymi do nadmiernego ogrzania tkanek.

Dlatego znaczenie ma:

• prawidłowe sprzężenie głowicy ze skórą,
• właściwa intensywność,
• częstotliwość,
• czas,
• ruch głowicy przy odpowiednich technikach,
• kontrola reakcji pacjenta,
• przestrzeganie instrukcji urządzenia.

PhysioGo.Lite SONO, informacje techniczne

ASTAR PhysioGo.Lite SONO jest wyrobem medycznym klasy IIa zgodnie z MDR 2017/745.

Najważniejsze parametry urządzenia:

• częstotliwości standardowe: 1 i 3 MHz,
• tryb LIPUS: 1 MHz,
• intensywność dla głowic GU-1 i GU-5: 0,1 do 3 W/cm² w trybie impulsowym i 0,1 do 2,5 W/cm² w ciągłym,
• LIPUS: 0,1 do 0,5 W/cm²,
• impulsowanie klasyczne: 10 do 150 Hz,
• LIPUS: 1 kHz i wypełnienie 20%,
• czas zabiegu: 30 sekund 30 minut,
• 156 wbudowanych programów i 50 programów użytkownika dla każdego aplikatora.

Urządzenie obsługuje m.in. głowice GU-1, GU-5 i SnG. Wbudowany program nie zastępuje kwalifikacji pacjenta.

Najczęstsze pytania, FAQ

Czy ultradźwięki fizjoterapeutyczne bolą?

Zwykle nie. Przy niektórych parametrach możliwe jest delikatne ciepło. Silny ból, pieczenie lub wyraźne przegrzanie wymagają ponownej oceny zabiegu.

Czy ultradźwięki pomagają na ból kręgosłupa?

NICE nie zaleca ich w bólu dolnego odcinka kręgosłupa z rwą kulszową lub bez niej.

Czy pomagają przy zwyrodnieniu kolana?

Niektóre badania wskazują na możliwą redukcję bólu, ale NICE nie zaleca rutynowego stosowania ultradźwięków w chorobie zwyrodnieniowej z powodu niewystarczających dowodów korzyści.

Czy ultradźwięki odbudowują chrząstkę lub rozbijają zwapnienia?

Nie ma podstaw do takich twierdzeń. Zmniejszenie bólu nie oznacza odbudowy chrząstki, a klasyczne ultradźwięki nie są falą uderzeniową.

Czy pomagają na cieśń nadgarstka?

Dowody są niskiej jakości i nie wykazują przekonującej przewagi nad innymi metodami nieoperacyjnymi.

Czy ultradźwięki przyspieszają gojenie złamania?

Nie można tego stwierdzić ogólnie. NICE nie zaleca LIPUS dla świeżych złamań niskiego ryzyka, a dla innych grup wskazuje na znaczną niepewność dowodów.

Czy można wykonywać ultradźwięki po operacji?

Czasem mogą być elementem rehabilitacji, ale zależy to od rodzaju zabiegu, etapu gojenia, stanu rany, implantów i zaleceń operatora.

Czy ultradźwięki usuwają blizny?

Nie. Mogą być rozważane jako element pracy z tkankami, ale nie ma podstaw do obiecywania likwidacji blizny lub zrostów.

Czy można wykonywać ultradźwięki przy rozruszniku serca?

Instrukcja PhysioGo.Lite SONO wymienia aktywne implanty elektroniczne, w tym rozrusznik, jako przeciwwskazanie.

Czy można wykonywać ultradźwięki w ciąży?

Instrukcja zabrania aplikacji na brzuch i dolny odcinek kręgosłupa. Każde zastosowanie wymaga prawidłowej kwalifikacji.

Ile zabiegów potrzeba?

Nie istnieje jedna liczba właściwa dla wszystkich problemów. Liczba sesji powinna wynikać z rozpoznania, celu leczenia i reakcji pacjenta.

Czy ultradźwięki zastępują ćwiczenia?

Nie. W większości problemów układu ruchu aktywna rehabilitacja, ćwiczenia i stopniowane obciążenie mają większe znaczenie dla długoterminowej funkcji.

Podsumowanie

Ultradźwięki terapeutyczne są nieinwazyjną metodą fizykoterapii wykorzystującą fale mechaniczne.

Urządzenie ASTAR PhysioGo.Lite SONO umożliwia klasyczną terapię ultradźwiękową, emisję impulsową, LIPUS oraz fonoforezę.

Technologia ma dobrze opisany mechanizm fizyczny i wywołuje w tkankach efekty termiczne oraz mechaniczne.

Znacznie bardziej złożone jest jednak pytanie o jej skuteczność kliniczną.

Dostępne badania nie pozwalają traktować ultradźwięków jako uniwersalnej metody leczenia bólu, regeneracji tkanek czy przyspieszania gojenia.

Dla części problemów, między innymi bólu mięśniowo-powięziowego, istnieją badania wskazujące na możliwość zmniejszenia bólu.

W przypadku niektórych schorzeń kolana również obserwowano korzystne wyniki.

Jednocześnie:

• NICE nie zaleca ultradźwięków w bólu dolnego odcinka kręgosłupa z rwą lub bez rwy,
• NICE nie zaleca ich rutynowo w chorobie zwyrodnieniowej,
• dowody w tendinopatii stożka rotatorów nie wykazują wyraźnej przewagi terapii,
• w zespole cieśni nadgarstka jakość dowodów jest niska,
• nie wykazano przekonującej skuteczności w leczeniu odleżyn,
• LIPUS nie powinien być reklamowany jako metoda gwarantująca przyspieszenie zrostu kości.

Szczególnie ważne jest odróżnienie:

wskazania umieszczonego w instrukcji urządzenia

od:

niezależnego dowodu potwierdzającego istotną korzyść dla pacjenta.

Ultradźwięki mogą mieć miejsce w fizjoterapii, ale ich zastosowanie powinno być uzasadnione konkretną sytuacją kliniczną.

Nie powinny zastępować diagnostyki, ćwiczeń ani innych metod leczenia mających mocniejsze podstawy naukowe.

Najważniejsze pozostają:

• prawidłowe rozpoznanie problemu,
• właściwa kwalifikacja,
• dobór parametrów,
• wykluczenie przeciwwskazań,
• realistyczne przedstawienie możliwych efektów.

W ReLimf w Żorach ultradźwięki są właśnie tak traktowane: jako technologia, która w uzasadnionych przypadkach może uzupełniać pracę z tkankami po zabiegach, ale nie zastępuje badania, terapii manualnej ani aktywnej rehabilitacji. O zastosowaniu decyduje indywidualna kwalifikacja.

Źródła naukowe i dokumentacja medyczna

ASTAR. PhysioGo.Lite SONO, Instrukcja użytkowania. Data wydania: 28.02.2025, wersja MDR 21.1. Źródło dotyczące przeznaczenia, przeciwwskazań, LIPUS, fonoforezy i parametrów urządzenia. Instrukcja PhysioGo.Lite SONO, PDF

ASTAR. PhysioGo.Lite SONO, oficjalna karta produktu. Oficjalna strona PhysioGo.Lite SONO

Guan H, Wu Y, Wang X, Liu B, Yan T, Abedi-Firouzjah R. Ultrasound therapy for pain reduction in musculoskeletal disorders: a systematic review and meta-analysis. Therapeutic Advances in Chronic Disease. 2024;15:20406223241267217. DOI: 10.1177/20406223241267217. PMID: 39170758. Publikacja w PubMed

Li X, Lin Y, He P i wsp. Efficacy and safety of low-intensity ultrasound therapy for myofascial pain syndrome: a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskeletal Disorders. 2024;25:1059. DOI: 10.1186/s12891-024-08174-7. Pełna publikacja, DOI

NICE. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management. Guideline NG59. Aktualne rekomendacje NICE NG59

NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management. Guideline NG226. Aktualne rekomendacje NICE NG226

Rutjes AWS, Nüesch E, Sterchi R, Jüni P. Therapeutic ultrasound for osteoarthritis of the knee or hip. Cochrane Database of Systematic Reviews. DOI: 10.1002/14651858.CD003132.pub2. Publikacja, DOI

Desmeules F, Boudreault J, Roy JS i wsp. The efficacy of therapeutic ultrasound for rotator cuff tendinopathy: a systematic review and meta-analysis. Physical Therapy in Sport. 2015;16(3):276 do 284. DOI: 10.1016/j.ptsp.2014.09.004. PMID: 25824429. Publikacja w PubMed

Page MJ, O'Connor D, Pitt V, Massy-Westropp N. Therapeutic ultrasound for carpal tunnel syndrome. Cochrane Database of Systematic Reviews. DOI: 10.1002/14651858.CD009601.pub2. Publikacja, DOI

Akbari Sari A, Flemming K, Cullum NA, Wollina U. Therapeutic ultrasound for pressure ulcers. Cochrane Database of Systematic Reviews. DOI: 10.1002/14651858.CD001275.pub2. Publikacja, DOI

NICE. Low-intensity pulsed ultrasound to promote healing of fresh fractures at low risk of non-healing. HTG479. NICE HTG479

NICE. Low-intensity pulsed ultrasound to promote healing of fresh fractures at high risk of non-healing. HTG480. NICE HTG480

NICE. Low-intensity pulsed ultrasound to promote healing of delayed-union and non-union fractures. HTG481. NICE HTG481

Poolman RW i wsp. Low intensity pulsed ultrasound for bone healing: a clinical practice guideline. BMJ. 2017;356:j576. DOI: 10.1136/bmj.j576. Publikacja w BMJ

Martin-Vega FJ i wsp. Phonophoresis through Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs for Knee Osteoarthritis Treatment: Systematic Review and Meta-Analysis. Biomedicines. 2022;10(12):3254. PMID: 36552010. Publikacja w PubMed

Miller DL i wsp. Overview of therapeutic ultrasound applications and safety considerations. Journal of Ultrasound in Medicine. 2012;31(4):623 do 634. PMID: 22441920. Publikacja w PubMed

da Silva ANG i wsp. Biochemical and Physiological Events Involved in Responses to the Ultrasound Used in Physiotherapy: A Review. Ultrasound in Medicine & Biology. 2022;48(12):2417 do 2429. PMID: 36115728. Publikacja w PubMed

Autor i odpowiedzialność merytoryczna

Artykuł przygotowany na podstawie aktualnej dokumentacji producenta, przywołanych badań naukowych oraz wytycznych klinicznych.

ReLimf, fizjoterapia i terapia obrzęków w Żorach ul. Handlowa 1, 44-240 Żory

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy, badania lekarskiego ani indywidualnej kwalifikacji prowadzonej przez fizjoterapeutę lub lekarza.

To, że dana dolegliwość znajduje się na liście wskazań producenta urządzenia, nie oznacza automatycznie, że współczesne niezależne wytyczne zalecają terapię ultradźwiękową jako standardowe postępowanie.

O zasadności zastosowania ultradźwięków powinny decydować:

• rzeczywiste rozpoznanie,
• aktualny stan pacjenta,
• jakość dowodów dla konkretnego problemu,
• możliwe przeciwwskazania,
• inne dostępne metody leczenia,
• instrukcja użytkowania konkretnego wyrobu medycznego.

Umów konsultację fizjoterapeutyczną w Żorach

Zmagasz się z bólem, ograniczeniem ruchomości albo problemem tkanek po urazie lub zabiegu i zastanawiasz się, czy ultradźwięki mogą mieć zastosowanie w Twojej sytuacji?

Podczas konsultacji w ReLimf w Żorach ocenimy problem, sprawdzimy przeciwwskazania i ustalimy, czy terapia ultradźwiękowa może być zasadnym uzupełnieniem Twojego planu fizjoterapii.

ReLimf, fizjoterapia i terapia obrzęków ul. Handlowa 1, 44-240 Żory tel. +48 500 855 628 e-mail: kontakt@relimf.pl

Sprawdź fizjoterapię po chirurgii plastycznej i estetycznej w ReLimf

Powiązane usługi ReLimf

• Terapia blizn po operacjach i urazach
• Prehabilitacja i przygotowanie do operacji